Hans van Breukelen: geïnformeerde penaltykiller


(tekst: theGreatMatch.com, met dank aan Marcel Koolen van QZNYWRLDTXTConceptie voor de revisie)

1988 was een bijzonder jaar voor Hans van Breukelen. Met PSV won hij de Europa Cup I en met het Nederlands elftal werd hij Europees kampioen. Aan de basis van die Europa Cup winst stond iets wat vandaag de dag steeds meer teams in de topsport doen om hun kans op succes te vergroten: data analyse.

Tegenwoordig is Van Breukelen ondernemer, lid van de Raad van Commissarissen van PSV en directeur van de stichting Sports and Technology. In dit artikel aandacht voor zijn meest gedenkwaardige voetbalherinneringen, zijn visie op penalty’s en de wijze waarop sport en technologie elkaar steeds beter weten te vinden.

Één groot feest

Bij de vraag aan Van Breukelen naar zijn mooiste voetbalherinnering komen de indrukken van de zomer van 1988 bovendrijven. In één adem noemt hij de euforie die er was bij terugkomst in Nederland na de gewonnen EK-finale en zijn persoonlijke moment of glory als matchwinner in de Europa Cup 1 finale met PSV tegen het Portugese Benfica.

Het Nederlands elftal van 1988 voor de aftrap van de EK-finale tegen de Sovjet-Unie.

Het Nederlands elftal van 1988 voor de aftrap van de EK-finale tegen de Sovjet-Unie.

Van Breukelen: “De thuiskomst nadat we de finale van het EK in 1988 hadden gewonnen vond ik heel bijzonder. Het was één groot feest. Toen we uit het vliegtuig stapten op Eindhoven Airport stond er al een grote oranje mensenmassa. Nederland was een eenheid. Het maakte niet uit voor welke club je was, welke huidskleur je had, welke religie je aanhing of hoe oud je was. Iedereen vierde feest. Dat vond ik een groots moment.

Gretige vechtmachine

Eerder dat jaar hadden we met PSV al de Europa Cup I (tegenwoordig Champions League genoemd) gewonnen. Het mooie hiervan was voor mij dat we met zo’n onervaren ploeg zo’n onverwacht resultaat hebben behaald. De jaren ervoor hadden we met PSV in Europees verband geen potten kunnen breken. De Europese top bestond uit clubs als Bayern München en Real Madrid.

Hans van Breukelen portret PSV stadion

Van Breukelen speelde tien seizoenen bij PSV. Sinds 2010 is hij lid van de Raad van Commissarissen bij de Eindhovens club.

Onze ploeg was een gretige vechtmachine zonder échte vedetten. Ruud Gullit was in het seizoen ervoor onze enige sterspeler. Hij was inmiddels vertrokken naar AC Milaan. Guus Hiddink was een beginnende coach die het stokje in januari 1987 had overgenomen van Hans Kraaij. Hans Dorjee was de enige in de technische staf met ervaring. Dat we uiteindelijk de treble wonnen (kampioenschap, nationale beker, Europacup I) was een ongekende prestatie.”

Geïnformeerde penaltystopper

In beide finales waren er penaltymomenten. De Europacup I finale werd beslist met strafschoppen en in de finale tegen de Sovjet-Unie veroorzaakte Van Breukelen een penalty die hij vervolgens stopte. Hiermee was zijn naam als penalty-killer gevestigd.

“Ik streefde er altijd naar om mij zo optimaal mogelijk voor te bereiden. Daarom wilde ik de voorkeurshoek van spelers bij een penalty weten. Hierbij kreeg ik hulp van Jan Reker. Reker was in mijn eerste twee seizoenen bij PSV (’84-’85, ’85-’86) trainer-coach. Reker maakte bij iedere wedstrijd die hij bezocht zorgvuldig aantekeningen. Hij schreef ook de details van de penalty’s op die hij zag. Dit is later bekend geworden als ‘het boekje van Jan Reker’. Feitelijk was het een kaartenbak met verslagen. Na zijn vertrek bij PSV is ons contact gebleven.

Veloso en Belanov

In de Europa Cup finale stopte ik de penalty van Veloso en daarmee werd ik matchwinner. Dat gebeurt je als keeper once in a lifetime. Reker had mij informatie over Veloso gegeven. Dit was op basis van een oefenwedstrijd waar Reker toeschouwer was. Voor de strafschop van Belanov die ik in de EK-finale tegen de Sovjet-Unie stopte gold hetzelfde. Ik wist waar Belanov zou schieten. Daarover had ik ook informatie van Jan Reker. Daarom schrijf ik ook een deel van die twee sportieve successen op zijn conto. Het is te danken aan zijn vakmanschap en inspanning dat ik over informatie kon beschikken waarmee ik mijn kans op het stoppen van een penalty kon vergroten. Dit is het enige dat een keeper namelijk kan doen. Want een goed genomen penalty gaat er altijd in.

Van Breukelen stopt de penalty van Veloso waardoor PSV de Europa Cup 1 wint (1988).

Van Breukelen stopt de penalty van Veloso waardoor PSV de Europa Cup 1 wint (1988).

Vertrouwensboost

Los van de feitelijke informatie waarmee ik mijn voordeel deed bracht de kennis over de voorkeurshoek van spelers nog iets extra’s met zich mee. Het gaf mij zelf veel vertrouwen en dat is minstens zo belangrijk voor een keeper. Ik voelde mij goed bij de gedachte dat ik er qua voorbereiding alles aan had gedaan. Dat straalde ik ook uit en het zal ongetwijfeld een effect hebben gehad op de penaltynemers.”

Stiekem Reker bellen – “Ik wilde Jan Reker voor iedere wedstrijd spreken. Daar moest ik soms creatief in zijn. Ik weet nog dat ik een keer bij het Nederlands elftal stiekem vanuit de hotelkamer van Kees Jansma met Reker belde. Ik lag weggedoken achter een bank omdat ik vreesde dat bondscoach Rinus Michels mij zou betrappen. Zo lagen de verhoudingen nog in die tijd.”

Edwin van der Sar voorbereiden op succes

De aanpak van Van Breukelen laat zien dat er voor een doelman iets te winnen is bij strafschoppen. Ter voorbereiding op het EK in Portugal in 2004 wilde Oranje-doelman Edwin van der Sar graag om tafel met Van Breukelen om meer te weten te komen over zijn strategie om strafschoppen tegen te houden. Van der Sar stond (ondanks zijn lengte) tot dan toe bekend als een gemakkelijk te passeren doelman bij penalty’s.

Van der Sar gehuldigd door Van Breukelen

Hans van Breukelen huldigt Edwin van der Sar voor zijn 125ste interland. FOTO ANP

“Ik gaf Van der Sar de uitleg die ik iedere keeper zou geven. De eerste stap is om ervoor te zorgen dat je zoveel mogelijk voorkennis hebt. Weet wat de voorkeurshoek van een speler is. De tweede stap is om je mentaal voor te bereiden om de situatie. Beeld je in hoe je in die situatie reageert. Als je dit goed uitvoert dan vergroot je de kans op succes.

Van Breukelen-moment voor Van der Sar – Vanaf 2004 begon Van der Sar strafschoppen tegen te houden en beleefde zijn lang gekoesterde Van Breukelen-moment in de Champions Leaguefinale met Manchester United tegen Chelsea. In Moskou stopte Van der Sar de beslissende penalty van Drogba en won de Cup.

Hugo Sanchez

Dat inbeelden geldt overigens niet alleen voor penalty’s. In de halve finale van de Europa Cup I speelden we thuis tegen Real Madrid. In Eindhoven stopte ik een harde omhaal van Hugo Sanchez. Zo’n actie had hij wel vaker. Dat wist ik van videobeelden die ik van hem had gezien. Onze toenmalige assistent-trainer Hans Dorjee had hier scoutingsmateriaal van. Ik had me voorafgaand aan de wedstrijd al een paar keer voorgesteld waar de bal zou komen als Sanchez in zo’n situatie een actie zou maken. De redding was voor mij alsof ik herbeleefde van een actie die zich in mijn gedachten al een paar keer eerder had afgespeeld. De reflex die zichtbaar was op televisie, voelde bij mij als slow motion.

Als je op zulke belangrijke momenten er als doelman staat en succesvol bent dan krijgt de buitenwacht misschien wel de indruk dat je geluk hebt. Maar naar mijn overtuiging dwing je dat ogenschijnlijke geluk af door met je vak bezig te zijn.”

Iedere speler “een boekje van Reker”

Keepers staan erom bekend dat het perfectionisten zijn. Ze willen zich altijd maximaal verbeteren tijdens trainingen, eisen altijd goede prestaties van zichzelf en hun teamgenoten en de handschoenen die ze dragen moeten top zijn. Toch zal het verschil in het huidige topvoetbal worden gemaakt door teams die nieuwe technologieën en analyse omarmen. Het gaat dus veel verder dan alleen de keeper.

Tegenwoordig zijn er steeds meer wedstrijdbeelden beschikbaar. In de topwedstrijden wordt zelfs alles in detail vastgelegd. Wat dat betreft kan iedere profspeler en -coach zich tegenwoordig optimaal voorbereiden door informatie over de tegenstander te raadplegen. Daarnaast zijn er steeds meer andere technologische hulpmiddelen beschikbaar. Het hoort bij het vak van iedere profvoetballer om hier gebruik van te maken. In de topsport gaat het om details. Die maken uiteindelijk het verschil tussen winnen en verliezen.”

Beter kijken, beter presteren – Nieuwe wetenschappelijke studies hebben het kijkgedrag van sporters onderzocht. Uit deze onderzoeken komt naar voren dat experts (lees: profs) een beter ontwikkeld waarnemingspatroon laten zien dan sporters die net iets minder goed zijn. Door het meten van de visuele aandacht en het kijkgedrag kan voor een individuele sporter worden bepaald waar winst te behalen is. Vervolgens kan een op maat gesneden trainingsaanpak worden ontwikkeld en geïmplementeerd. Op die manier kunnen keepers bijvoorbeeld nog specifieker worden getraind op het stoppen van strafschoppen door beter te kijken naar de traphouding van de speler. Bron: sportenstrategie.nl

Gouden driehoeken

Van Breukelen is sinds 1995 directeur van de stichting Sports and Technology.

“Sports and Technology zet zich in om sport, kennis en bedrijfsleven bij elkaar te brengen om te komen tot innovaties, met als doel meer medailles, meer mensen die sporten en bewegen én meer business te genereren. Op die manier smeden we gouden driehoeken. Sports and Technology bouwt en onderhoudt een uitgebreid netwerk van bedrijven, kennisinstellingen en sportorganisaties die betrokken zijn bij sport en innovatie. Zowel voor de topsport als voor de breedtesport, in samenwerking met de overheid.”

Thema-avond

Op maandagavond 14 december leidt Hans van Breukelen de thema-avond De onmisbare veertiende man. Deze avond wordt georganiseerd door theGreatMatch.com en staat in het teken van de ontwikkelingen in de voetbalsport en de maatschappij. Hoe kan technologie een bijdrage leveren aan meer voetbalplezier en betere prestaties in zowel de prof- als breedtesport? Meer informatie over deze avond en de mogelijkheid om u aan te melden vindt u hier.